سلام عزیز اوخوجولار
چوخ خوشحالام کی چوخلو چالیشمالاردان سونرا یئنه بیر باشقا کیتابی سیزه تقدیم ائله مگه حاضیرلادیم. خصوصا کی بو کیتاب ائله دده قورقود کیتابینین بیر حیصّه سیدیر.
بو کیتابیمیز دده قورقود کیتابیندان بیر بویودور (داستانیدیر). دلی دومرول کیتابینی تؤوصیه ائدیرم کی حتما اوخویون.
1815ـجی ایلده آلمانین «درِسدن» شهریندن، گؤرکملی عالیم و بیلگین «دیتس» وسیلهسیله بیر اَل یازما کیتاب تاپیلدی کی اونون جیلدی اوستونده یازیلمیشدی : «کتاب دده قورقوت علی لسان طایفه اغوزان» بو حادیثه تورکلر اوچون اؤنملی و مؤهوم بیر اولای ایدی. نیه کی اونلارین کئچمیشلرینین آیدینلاشماسیندا بؤیوک نقشی واریدی. بو کیتاب بیر موقدّیمه و 12 بویدان تشکیل تاپمیشدی. دیتس بو کیتابدان بیر نوسخه برلین کیتابخاناسینا ایستینساخ ائدیب و اونو و هابئله «تپهگؤزون اؤلمهسی بوسات وسیلهسیله» بویونون آلمانجا ترجومهسینی، 1815ـجی ایلده نشر ائتدی.
نئچه مودّت سونرا واتیکان کیتابخاناسیندان دا بیر دده قورقود کیتابی اله گلدی کی بیر موقدیمه و 6 بویدان عیبارت ایدی. بو ایکی کیتابین تاپیلماسیلا بؤیوک تدقیقات اونلارین اوستونده باشلاندی.
1859ـجو ایلده «تئودور نولدکه» آلمانین گؤرکملی شرقشوناسی، اثری یئنیدن ایستینساخ ائدیب، اونون چئویرمهسینه چالیشدی، آمّا مووّفق اولماییب، ایشی باشا چاتدیرا بیلمهدی. اونون ایشینین آردینی روس عالیمی «پروفسور بارتولد» توتوب و نئچه داستانین متنینی روسجا ترجومهسیله درگیلرده نشر ائتدی. تورکیه ده «موعلّیم رفعت» 1915ـجی ایلده و سونرالار «محرم ارگین» و «اورهان شاییق گؤکیای» و آذربایجاندا «حمید آراسلی»، «دمیرچیزاده» و «ا.سولطانعلی» و «م.ح. طهماسب» اوزون ایللر علمی شیوه ایله دده قورقود بویلاری اوستونده ایشلهییب و دَیرلی اثرلر یازیب و یایدیلار.
حتی 1962ـجی ایلده «یاکوبوفسکی» و «ژیرمونسکی» وسیلهسیله بیر یئنی ترجومه موفصّل موقدّیمه ایله یاناشی شوروی علملر آکادمیاسی طرفیندن نشر اولدو.
ایراندا دا آذربایجان اولوسال (میلی) شاعیری «بولود قاراچورلو (سهند)» طرفیندن دده قورقود بویلاری نظمه چکیلیب و سازیمین سؤزو آدییلا 1345ـجی ایلده طاغوتی رژیمده تورکجه یازیلارین باسیلماسینین یاساقلیغینا باخمایاراق، باسیلدی. هابئله 1358ـجی ایلده اوستاد «دوکتور محمدعلی فرزانه» وسیلهسیله اینتیشاراتـفرزانه طرفیندن نشر اولدو.
آلمان نوسخهسینین یازیلما تاریخی بارهده موختلیف نظرلر واردیر. پروفسور بارتولد اونون یازیلماسینی 15ـجی یوز ایللیگه (قرنه) عایید بیلیر. پروفسور کوراوغلو ابجد حسابیله دئییر کی بو اثر 15ـجی عصیرده یازیلیبدیر. بیر سیرا عالیملر ده اونون یازیلما تاریخینی 16ـجی عصر بیلیرلر.
کیتابین دیلی تورکجهدیر و آرتیق آذربایجان تورکجهسینه اوخشارلیغی واردیر. او حالدا کی آنادولو لهجهسینین ده ایزلری اوندا گؤرونور. کیتابین متنیندن بللی اولدوغو کیمی بویلار ایتیفاق دوشن یئرلر آذربایجان و تورکیهنین شرقیدیر.
کیتاب نظم و نثر صورتینده یازیلیب و اوندا اوچ چئشید شعر وار : عروض، هیجا و سربست (ایندیکی یئنی شعر)
کیتابین موقدیمهسینده دده قورقودون خیصلتلری و اؤزللیکلری و هابئله اونون اؤیودلری گتیریلیبدیر. «بایات بویوندان قورقود آتا دئیرلر بیر اَر قوپدو.» دده قورقود اوغوز طایفاسینین اوزانی (آشیغی) و آغساققالی و ائلینین موشاویری ایدی. قورقود کلمهسی باجاریقلی و چوخبیلن و یاخود ائلجهبیلن معناسیندادیر. دده قورقود طایفانین قهرمانلارینا آد سئچر و قوپوزونو چالماقلا اوغوزلارا دستان سؤیلهیردی.
بو کیتابدا اولان ناقیللار ایسلامدان قاباق ایتیفاق دوشوبلر و اوغوزلارین موسلمان اولماسیلا دستانلار دا ایسلامیلشیبلر. نئجه کی اوندا هم اصیل تورک آدلاری وار و هم آلینما آدلار. سلجوق، آذر، دومرول، تپهگؤز، روستم و ... . کیتابدا غئیرـتورکلره تات دئییلیر. نئجه کی ایندیده تورکلر، غئیرـتورکلره تات دئیرلر. «تورکو آت ییخار، تاتی اَت.»
دده قورقود بویلاری اولوسال (میلی) دستانلاردیر. بو معنادا کی بو ناغیللارین یازانی و سؤیلهینی بللی دئییل. اونلاری بیر میلّت یارادیب و دستانلاردا او میلّتین حیات و یاشاییش طرزینی گؤرمک اولار.
بو بویلاردا اوغوز ائللرینین یاشاییشی، عادت و عنعنهلری، عقیدهلر و اینانجلاری بارهده چوخ گؤزل صورتده معلومات وئریلیبدیر. میثال اوچون اوغوزلار ایچینده خانیم ایله کیشینین فرقی یوخدور. خانیم لازیم اولان واخت سیلاح گئیینیب و دوشمنلرله ساواشیر و هئچ تبعیض اونلا بیر کیشی آراسیندا قویولمور. بو او حالدادیر کی ائله هامان زاماندا باشقا اؤلکهلرده آرواد و قادین بیر پست مؤوجود کیمی تانینیردی و وظیفهسی فقط پیشیرمک و اوشاق ساخلاماق ایدی و هئچ جوره ایجتیماعی (توپلومسال) حاقلاردان بهرهمند دئییلدی.
تأسّوفله بیزیم آذربایجاندا میلّتیمیز بو دَیرلی کیتابدان خبرسیزدیرلر و او دا قاییدیر غاصیب پهلوی رژیمینین سویچولوقجا (نیژادپرستانه) ایشلرینه. اومید کی اولوسوموز دده قورقود و باشقا بؤیوک و گؤرکملی بیلگینلریمیزی تانیماقلا اؤز درین هوویّتلریله تانیش اولسون و بئلهلیکله غرب فرهنگی تهاجومو قاباغیندا مؤحکم دایانسین.
میلادی 1999ـجو ایل، اولوسلار آراسی (بئینالمیللی) یونسکو قورولوشو ساریسیندان «دَده قورقود» ایلی آدلانمیشدیر.
قایناق: آذربایجانجا ویکی پدیا
www.az.wikipedia.com
بو کیتاب حاقّیندا:
بو کیتاب ایکی بؤلومده حاضیرلانیب و سیزین ایختیارینیزدا قویولوبدور. بیرینجی بؤلوم دده قورقود کیتابیندان دلی دوءمرول بویونون اصیل متنیدیر کی بو متنی اوخوماقلان توءرک ادبیّاتینین ان گؤزل داستانلارینین بیریسینی اوخوماقدان علاوه دیلیمیزین تاریخی شکلی ایله ده تانیش اولا بیلرسینیز.
ایکینجی بؤلوم ائله بو بویون چاغداش (موعاصیر) و ساده لشدیریلمیش متنیدیر. بو متنی ف. زینالوو و ص. علیزاده ساده لشدیرمیشدیلر. اصیل متن موءشکول اولسا بو بؤلومده سیز ائله یه بیلرسینیز داستانی اوخویاسینیز. بیرینجی و ایکینجی بؤلوم شرق-غرب سایتینداکی (www.sharq-qarb.az) کیتاب-دده قورقود آدلی کیتابین ترتیب ایله یئتدینجی و ایگیرمینجی حیصّه لرینین عرب کؤکلو الیفبامیزا چئویریلیدیکیدیر.
کیتاب موشخّصاتی:
کیتابین آدی: دلی دومرول
یازیچی: ---
متنی ساده لشدیرن: ف. زینالوو و ص. علی زاده
تایپ: ی. ف.
صفحه لر ساییسی: 25
فورمت: PDF
سایز: 218 کیلو بایت
دلی دومرول بیر پهلواندیر کی، بیر ماجرادان سونرا ایسته ییر کی عزراییلی اؤلدورسون، اونون بو ایشی آللاّهین خوشونا گلمه ییب عزراییلی یوللاییر کی، گئتسین دومرولون جانینی آلسین...
---یوءکلمک اوءچون تیکله---
غضنفر شیرین اوغلو کاظموو 3 مارت 1937-جی ایلده آذربایجان رسپوبلیکاسی، جبراییل رایونونون سولطانلی کندینده آنادان اولموشدور. آتاسی آلله وئردیئو شیرین کاظیم اوغلو 1943-جو ایلده جبهه ده هلاک اولموشدور. غ. ش. کاظموو 1955-جی ایلده سولطانلی کند اورتا مکتبینی، 1960-جی ایلده و. ای. لِنین آدینا آذربایجان دؤولت پداقوژی اینستیتونون تاریخ-فیلولوگیا فاکولته سینی بیتیرمیشدیر. 1960-1962-جی ایللرده سولطانلی کند اورتا مکتبینده موعلّیم ایشلمیشدیر. 1962-جی ایلده آذربایجان دیلچیلیگی ایختیصاصی اوءزره پداقوژی اونیوِرسیتتین آسپیرانتوراسینا داخیل اولموشدور. 1967-جی ایلده نامیزدلیک، 1988-جی ایلده دوکتورلوق دیسِرتاسیاسی مودافیعه ائتمیشدیر.
سلام