"حیدربابایا سلام" و "سهندیه" پوئمالاری - اوستاد سئیید محمّد حسین شهریار
حیدربابایا سلام" و سهندیه" پوئمالاری – اوستاد محمّد حسین بهجت (شهریار)
«سئیید محمّد حسین بهجت تبریزی» آدینی بیر عیدّه لر تانیماسا دا «شهریار» آدینی تانیمایان بیر کیمسه نی اؤز اؤلکه میزده تصوّور ائتمک اولماز. 1906-جی ایلده (1285 گوءنش ایلی) تبریزده آنادان اولدو. آتاسی «میر آغا خشگنابی» تبریزده وکیل ایدی. شهریار اوشاق ایکن او زامانین آذربایجان شهرلرینده امنیّت اولماماغی اوءچون عاییله سی ایله بیرلیکده آناسی کندی «قیش قورشاق» و آتاسی کندی «خوشگینابا» کؤچموشدو. شهریارین خوشگینابدا قالماغی ایجباری حالتی اولسا دا؛ اونون گله جکده کی؛ ان اؤنملی و اهمیّتلی اثرینه بیر تمل کیمی قورولموشدو. حیدربابایا سلام، فارس ادبیّاتیندا اوستاد اولان شهریاری، توءرک ادبیّاتیندا دا شهریار ائله دی و بو بؤیوک اوستادی اؤز آنا دیلینه ساری قایتاردی (1330-جو اون ایللیگین اوّللری). بو زامان پهلوی حاکیمیّتینده اولان توءرک دیلینه قارشی خفقان ایللری ایدی و ائله بونا گؤره ده توءرک ادبیّاتیندا بو زامانا عایید چوخ آز بیر دَیَرلی اثرلره یئتیشیریک. دیلینی و یوردونو سئون آذربایجانلیلار، ایجباراً بوءتون سؤزلرینی فارسجا دیلینده دئییب و یازیردیلار و ائله یه بیلسَیدیلر، توءرک دیلینی و آذربایجان کوءلتورونو فارس ادبیّاتیندا تانیتدیریردیلار. صمد بهرنگی، غلامحسین ساعدی، پروین اعتصامی و بونلاردان علاوه چوخلو یازیچیلار و شاعیرلردن آد چکمک اولار کی آذربایجانلی اولسالار دا، اثرلری فارس دیلینده یازیلمیشدی. شهریار دا ائله بو سیرا شاعیرلردن اولموشدور. آمّا بو زامان (1330-جو اون ایللیگین اوّللری) آناسی و تانیشلاری نین دئدیکلریندن تأثیر آلیب و توءرک دیلینده یازماغی «حیدربابایا سلام» پوئماسی ایله باشلامیشدی. حیدربابانین یازیلماسینا گؤره دئییلیر کی، شهریارین آناسی، اونا دئییردی: «اوغلوم دئییرلر کی سن بؤیوک بیر شاعیر اولوبسان، آمّا من سن دئدیگین شعرلری باشا دوءشمورم، بس نیه منیم دیلیمده دئمیرسن؟ بیر آز دا منیم دیلیمده سؤیله، قوی من ده بیلیم».
«حیدربابایا سلام» پوئماسی چوخ تئز، دیللر ازبری اولوب، اونا نظیره لر یازیلیب، اونلارجا دیله چئوریلیب، نئچه مملکتین درسی کیتابلارینا داخیل اولوب، و مؤهوم اونیورستتلرده دوکتورا سطحینده اوءستونده بحث اولونموشدور و یوءزلرجه علمی کیتاب و مقاله مؤوضوسو اولموشدور؛ حتّی تورکولوقلار آذربایجان توءرکجه سینی بو منظومه نین ماتریالینا دایاناراق آراشدیرمیشلار. فارس دیللی لر تکجه حیدربابانی باش آچماق اوءچون توءرک دیلینی اؤیرنمگه باشلامیشلار. بو پوئما توءرک دونیاسیندا و اؤزللیکله ایران آذربایجانی، قوزئی آذربایجان، توءرکیه و عراق توءرکلری آراسیندا بیر یانغی یارادیب و بیر کؤرپو قوردو. آنا دیلینده شعر نهری نین ایلک دالغاسی و ایلک سارسینتیسی اولموشدور. شؤهرتلی شاعیرلر، بولود قاراچورلو (سهند)، سلیمان رستم، ممّد راحیم، بختیار وهابزاده و... اونا جاواب یازدیلار. بوءتون بونلاردان علاوه، «حیدربابایا سلام» توءرک ادبیّاتیندا، یئنی بیر ژانر یاراتدی، حسرت ادبیّاتی آدیندا. بئله لیکله شهریارین کندینده اولان حیدربابا آدلی کیچیک بیر داغ طوفان یاراتدی توءرک ادبیاتیندا و شهریار اؤزو دئدیگی کیمی، او «کیچیک بیر داغی سرمنزیل-عنقا ائله دی».
«حیدربابایا سلام» پوئماسی چوخلو عالیملره گؤره، شهریارین ان اؤنملی اثری تانینسا دا، بیر چوخلو باشقا عالیملر طرفیندن، شهریارین دیگر گؤزل یارادیجیغی، «سهندیّه»-سی «حیدربابایا سلام» شعری ایله برابر تانینمیشدیر و حتّی بیر عیدّه «سهندیّه»-نی «حیدربابایا سلام» اثریندن ده باش تانیمیشلار. بو گؤزل شعر ماراغانین «سهند» تخلّوص ائدن بؤیوک شاعیری، «بولود قاراچورلو» حاقّیندا یازیلمیشدی و شهریار بو شعرده قاراچورلونو «سهند» داغینا بنزدیر و اؤزو دئدیگینه گؤره، پوئمانین آدیندا دا ایهام صنعتی ایشلتمیشدی. شهریار اؤزو دئییردی کی، اؤز الینده اولسایدی، هر گوءن بیر سهندیّه یازاردی، آمّا مسأله بو قدر ده راحات دئییل و شاعیر ایسته ینده بیر شاه اثر یاراتسین، بیر عالی و وصفه گلمه ین حالته گئدیر.
قاراچورلو، شهریاردا چوخلو تأثیر قویان شاعیرلردندیر.
بوندان قاباقجا، من شهریارین بو ایکی شعرینی، اینترنتده پی.دی.اف. شکلینده گؤرموشم، آمّا حئییف کی، توءرک دیلی مدرسه لرده اؤیرنیلمه مه سینه گؤره، بونلاردا ایملا آدیندا بیر مسأله گؤرونمه ییر. بیز چالیشمیشیق کی، ائله یه بیلدیگیمیز حدده، کیتابلاریمیز ساده و گؤزل ایملا ایله سیز عزیزلرین اللرینه چاتسین.
شهریار 1988-جی ایلده (1368-جی گوءنش ایلی 27 شهریورده) دونیاسینی دَییشدی و اؤز وصیّتینه گؤره، تبریزده مقبرةالشّوعرادا دفن ائدیلدی. بو گوءن ایراندا «میلّی شعر و ادبیّات گوءنو» آدلانمیشدیر؛ آمّا بیر عیدّه لر بو عیبارته «فارس» سؤزو قاتماقلا (میلّی فارسجا شعر و ادبیّات گوءنو) ایسته ییرلر شهریارین توءرک دیللی شعرلرینین قاباغیندا اؤزلرینی گؤرمه مزلیگه وورالار و اؤز شووونیستی فیکیرلرینی یئریده لر. من بو کیتابی 27-شهریور 1388-ده وبلاگا یاپیرام کی، بو سؤزو دئییم کی: «شهریار فارس شعر و ادبیّاتیندا ان بؤیوک اوستادلاردان اولسا دا، توءرک دیلینده ده گؤزل اثرلر یاراتمیشدی و اونون وفات گوءنونو فارس شعر و ادبیّاتی آدینا کئچمک، اونون توءرک دیللی اثرلرینی گؤرمه مک کیمی گؤرونور و بو ایشین تکجه اولدوغو اثری بودور کی، ایرانین بؤیوک بیر قیسمی اولان توءرک دیللی خالق بو ایشلرین عامیللریندن نیفرتلی اولورلار.»
«گلین بیرلیگی اولان ایرانا چالیشاق.»
ی. ف.
1388، شهریور، 23
قایناقلار:
کوءلتور سایتی www.kultur.gov.tr
ویکی پدیا سایتی www.wikipedia.org
آموزش کانالی نین سایتی www.irib.ir/amouzesh/
کیتابین موشخّصاتی:
کیتابین آدی: "حیدربابایا سلام" و "سهندیه"
شاعیر: سئیید محمّد حسین بهجت تبریزی (شهریار)
تایپ: ی. ف.
فورمت: PDF
صفحه لر تعدادی: 46
سایز: 298 کیلو بایت
----- کیتابی یوءکلمک اوءچون تیکله -----
سلام